Γενική Αναισθησία

Η αναισθησία μπορεί κάποτε να ήταν σημαντικός παράγοντας κινδύνου σε μια χειρουργική επέμβαση, όμως σήμερα πλέον με τις σύγχρονες γνώσεις και μέσα, μπορεί να γίνεται με πολύ υψηλά περιθώρια επιτυχίας στον σκύλο και στη γάτα, όπως μας εξηγεί ο κτηνίατρος Δημήτρης Φερλέμης.

Πολλοί ιδιοκτήτες ζώων τρομοκρατούνται με την ιδέα και μόνο μιάς γενικής αναισθησίας στο ζωάκι τους, οπότε είναι σημαντικό να τους εξηγήσουμε ότι τα πράγματα δεν είναι όπως κάποτε. Πριν 30 ή 40 χρόνια, η γενική αναισθησία ήταν μιά δύσκολη και επικίνδυνη διαδικασία, οπότε ένας ασθενής -είτε μιλάμε για ζώο είτε για άνθρωπο- όταν χρειαζόταν να χειρουργηθεί, αντιμετώπιζε επιπλέον και αυτόν τον σοβαρό παράγοντα κινδύνου. Όπως όλοι οι κλάδοι της Ιατρικής και της Κτηνιατρικής, όμως, έτσι και η Αναισθησιολογία, έχει προοδεύσει τόσο πολύ, που πλέον ο κίνδυνος από τη διαδικασία της αναισθησίας είναι σημαντικά μικρότερος, σε σημείο που σήμερα ο αναισθητικός κίνδυνος είναι από τους μικρότερους κινδύνους που θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν μας στην απόφαση για ένα χειρουργείο. Ήδη πριν 15-20 χρόνια το ποσοστό ασφάλειας για έναν κατά τα άλλα υγιή ασθενή είχε βελτιωθεί σημαντικά και είχε φτάσει στο 99,7%, κάτι που σημαίνει ότι τρεις στους χίλιους ασθενείς μπορεί να χάνονταν από την αναισθησία. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει υποτριπλασιαστεί, οπότε πλέον μιλάμε για έναν στους χίλιους ασθενείς που θα χαθεί. Σήμερα, ο “ασθενής υψηλού κινδύνου” (λόγω ηλικίας ή άλλων σοβαρών επιβαρύνσεων της υγείας του) μπαίνει στο χειρουργείο με ποσοστά ασφαλείας άνω του 90 ή 95%, οπότε η αναισθησία δεν θεωρείται πλέον ουσιαστικός παράγοντας κινδύνου για το χειρουργείο.

Αυτό έχει επιτευχθεί μέσα από δύο τρόπους: ο ένας είναι ότι έχει επιτευχθεί μιά πολύ μεγάλη πρόοδος στις φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούμε για να βάλουμε σε αναισθησία έναν ασθενή, και ο δεύτερος είναι η τεχνολογική πρόοδος η οποία έχει επιτρέψει τη στενή παρακολούθηση των περισσότερων ζωτικών λειτουργιών καθ’όλη τη διάρκεια μιάς γενικής αναισθησίας. Έτσι, έχουμε πλέον τη δυνατότητα να χρησιμοποιούμε αναισθητικά τα οποία μεταβολίζονται -δηλαδή φιλτράρονται και αποβάλλονται από τον οργανισμό- σε πολύ μικρότερο χρονικό διάστημα από ό,τι παλαιότερα, ενώ είναι και πολύ λιγότερο τοξικά για τον οργανισμό και ταυτόχρονα πολύ πιό φιλικά στη χρήση τους σε σύγκριση με τα παλαιότερης τεχνολογίας αναισθητικά. Από την άλλη, έχουμε δυνατότητες να παρακολουθούμε την καρδιακή λειτουργία, τον κορεσμό της αιμοσφαιρίνης, τα αέρια που εισπνέει και εκπνέει ο ασθενής μας, τις συγκεντρώσεις των αναισθητικών στον αέρα που εισπνέει και εκπνέει, την πίεση, τη θερμοκρασία, όλες τις λειτουργίες, δηλαδή, που θα διαταραχθούν πολύ πριν φθάσει να κινδυνεύσει η ζωή του. Απαραίτητη συνθήκη για να γίνει μια αναισθησία σωστά, είναι η στενή παρακολούθηση του ασθενή, οπότε εδώ μπαίνει ο ανθρώπινος παράγοντας: είναι πολύ σημαντικό, σε κάθε διαδικασία γενικής αναισθησίας να υπάρχει το άτομο που θα επιβλέπει και θα έχει την ευθύνη ολόκληρης της διαδικασίας. Οπότε, μιά σωστή γενική αναισθησία μπορεί να γίνει ακόμα και με περιορισμένο εξοπλισμό, με την προϋπόθεση όμως ότι ο ανθρώπινος παράγοντας θα είναι παρών και θα επιβλέπει διαρκώς ολόκληρη τη διαδικασία. Ξεκινώντας από την προετοιμασία, ένα από τα πιό σημαντικά εργαλεία για την επιτυχία της αναισθησίας είναι ένα κομπιουτεράκι, με το οποίο θα υπολογίσουμε με ακρίβεια τις δόσεις των φαρμακευτικών ουσιών΄ που θα χορηγήσουμε στον ασθενή μας, σύμφωνα με το βάρος του και λαμβάνοντας υπόψιν το είδος, την ηλικία και τα συγκεκριμένα προβλήματα υγείας. Άρα, ένα ιστορικό και μιά σωστή κλινική εξέταση είναι τα θεμέλια για να βάλουμε με ασφάλεια έναν ασθενή σε αναισθησία. Από εκεί και πέρα, εκτός από την όραση και την ακοή μας, η τεχνολογία μας βοηθά να παρακολουθούμε στενά κάθε παράμετρο. Για παράδειγμα, την καρδιακή λειτουργία που την παρακολουθούμε όπως και στον άνθρωπο με το ηλεκτροκαρδιογράφημα, απλώς χρησιμοποιώντας ειδικά κλιπς αντί για τις βεντούζες ή τα αυτοκόλλητα που χρησιμοποιούμε στον άνθρωπο. Επιπλέον, μπορούμε να παρακολουθούμε τον κορεσμό της αιμοσφαιρίνης από ειδικό αισθητήρα συνήθως από τη γλώσσα, ενώ παρακολουθούμε και τα αέρια που εισπνέει και εκπνέει ο ασθενής μας μετρώντας και τη συγκέντρωση οξυγόνου ή διοξειδίου. Η συγκέντρωση των αναισθητικών αερίων ρυθμίζεται στις τιμές που έχουμε προκαθορίσει με πολύ μεγάλη ακρίβεια από τις αναισθητικές μηχανές (στις πιό σύγχρονες με ακρίβεια 0,1%) ενώ έχουμε και τη δυνατότητα να χορηγήσουμε καθαρό οξυγόνο. Ακόμα και στις πιό απλές διαδικασίες όπως π.χ. ένας καθαρισμός δοντιών, συστήνεται να διασωληνώνεται ο ασθενής μας και να υποστηρίζεται από μιά αναισθητική μηχανή. Όμως, ακόμα και αν δεν υπάρχει αναισθητική μηχανή, η διασωλήνωση είναι σημαντική, ακόμα και για να διασφαλίσουμε τη διαβατότητα των αεραγωγών, δηλαδή ότι ο ασθενής μας θα μπορεί να εισπνέει και να εκπνέει άνετα. Ακόμα και με απλό εξοπλισμό, με τη χορήγηση ενδοφλέβιων υγρών και με την στενή παρακολούθηση του σφυγμού είτε με ακρόαση είτε με ένα παλμικό οξύμετρο, μια συσκευή σχετικά χαμηλού κόστους που μετρά τους σφυγμούς και τον κορεσμό της αιμοσφαιρίνης, μπορούμε να βάλουμε έναν ασθενή με ασφάλεια σε γενική αναισθησία, εφόσον, όπως είπαμε, υπάρχει διαρκής παρακολούθηση, υπάρχει δηλαδή ο εξειδικευμένος κτηνίατρος που θα δώσει όλη του την προσοχή μόνο σε αυτό το κομμάτι της διαδικασίας. Σε ακραίες περιπτώσεις όπου ένας ασθενής είναι πολύ καταβεβλημένος, που υπάρχει μιά παρατεταμένη άπνοια ή όταν χειρουργούμε στον θώρακα, υπάρχει η ανάγκη να βάλουμε τον ασθενή μας σε μηχανική υποστήριξη της αναπνοής. Αυτό γίνεται με αυτόματους αναπνευστήρες οι οποίοι ρυθμίζουν τον όγκο και την πίεση της παρεχόμενης εισπνοής, όμως αυτό μπορεί να γίνει και χειροκίνητα όπως γινόταν παλιά με τον λαστιχένιο ασκό που χειρίζεται ο αναισθησιολόγος. Έτσι, με μια φιάλη οξυγόνου και ένα σετ από διαφορετικούς τραχειοσωλήνες, μπορούμε να διασωληνώσουμε κάθε ασθενή και να υποστηρίξουμε την αναπνοή του έστω και χειροκίνητα εάν δεν διαθέτουμε εξοπλισμό υψηλού κόστους.

Επιμένουμε και τονίζουμε ξανά τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα, αφού ακόμα και ο πιό ακριβός και εξεζητημένος εξοπλισμός δεν θα πρέπει να αφήνεται στην τύχη του αλλά είναι σημαντικό να παρακολουθείται διαρκώς.