«Μάχιμη Κτηνιατρική» στις παραγωγικές μονάδες της Αττικής

Παρακολουθούμε από κοντά ολόκληρη τη διαδικασία εμβολιασμού των αιγοπροβάτων σύμφωνα με το αντίστοιχο πρόγραμμα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης στις κτηνοτροφικές μονάδες της Αττικής. 

“Η κτηνιατρική δεν περιορίζεται μόνο στην φροντίδα των μικρών κατοικιδίων όπως έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια να νομίζουμε. Στην πραγματικότητα, η Κτηνιατρική ξεκίνησε από τα παραγωγικά ζώα και η κύρια αποστολή της είναι η προστασία της δημόσιας υγείας”, μας λέει ο κτηνίατρος Θεόδωρος Καναβός λίγο μετά τη συνάντησή μας στο κτηνιατρείο που διατηρεί στην Ελευσίνα και καθ’ οδόν προς τις κτηνοτροφικές μονάδες της περιοχής. Ζώντας λίγο έξω από το στενό αστικό περιβάλλον, έχει τη δυνατότητα να μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στην καθημερινότητα του σκύλου και της γάτας στο κτηνιατρείο αλλά και στη “μάχιμη κτηνιατρική” που ασκείται στις κτηνοτροφικές μονάδες, στους στάβλους και στα πτηνοτροφεία.

“Σήμερα θα κάνουμε εμβολιασμό για τη βρουκέλλωση, ένα πρόγραμμα του Υπουργείου Ανάπτυξης και εφαρμόζεται σε όλες τις κτηνοτροφικές μονάδες της περιοχής. Περιλαμβάνει τον εμβολιασμό όλων των θηλυκών ζώων, προβάτων και αιγών από 3 μηνών και άνω, καθώς και την αιμοληψία στα αρσενικά από 6 μηνών και άνω. Περιμένουμε αυτές τις μέρες κάποιες ανακοινώσεις από το Υπουργείο γιατί αλλάζει η διαδικασία και πλέον θα εμβολιάζονται και τα αρσενικά από 3 μηνών και άνω.

Ο εμβολιασμός για τη βρουκέλλωση γίνεται πρωτίστως για τη δημόσια υγεία: για να έχουμε καθαρό γάλα και καθαρό κρέας, αφού η ασθένεια αυτή είναι πάρα πολύ σοβαρή όταν μεταδοθεί στον άνθρωπο. Μεταδίδεται από τα υγρά του σώματος του ζώου αλλά και από τα προϊόντα που παράγει, όμως όταν το ζώο είναι εμβολιασμένο δεν υπάρχει πλέον αυτός ο κίνδυνος.

Η μεθοδολογία είναι η εξής: το εμβόλιο είναι σε μορφή κολλύριου και χορηγείται με ενστάλαξη μέσα στο μάτι, πάντοτε λαμβάνοντας όλα τα μέτρα προφύλαξης ώστε να μην έλθει σε επαφή το εμβόλιο με τον άνθρωπο. Ταυτόχρονα καταγράφεται προσεκτικά η λίστα με τα εμβολιασμένα, χρησιμοποιώντας την ειδική σήμανση που έχει κάθε ζώο στο αυτί του. Έτσι, η λίστα με τα εμβολιασμένα ζώα κατατίθεται στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, όπου τηρείται ένας φάκελος για τον κάθε κτηνοτρόφο, οπότε ξέρουμε το κάθε ζώο ξεχωριστά πότε και πώς εμβολιάστηκε.

Στα αρσενικά που είναι και αυτά που μεταδίδουν το μικρόβιο, κάνουμε την αιμοληψία συλλέγοντας αίμα από τη σφαγίτιδα φλέβα και στέλνουμε το αίμα στο Κτηνιατρικό Εργαστήριο στην Αγία Παρασκευή για να ανιχνευτεί το μικρόβιο. Σε περίπτωση που κάποιο ζώο βρεθεί θετικό, υποχρεωτικά οδηγείται σε σφαγή και ο κτηνοτρόφος αποζημιώνεται.”

Όσο για τις επαγγελματικές δυνατότητες που ανοίγονται στους νέους κτηνιάτρους που επιλέγουν να ασχοληθούν με κάτι περισσότερο από τους σκύλους και τις γάτες, ο Θεόδωρος Καναβός επισημαίνει: “κύρια αποστολή του κτηνιάτρου είναι η προστασία της δημόσιας υγείας, μέσα από τους εμβολιασμούς για τις μεταδοτικές ασθένειες και την εν γένει παρακολούθηση και προστασία της τροφικής αλυσίδας. Για παράδειγμα, σε όλα τα Τελωνεία της χώρας υπάρχουν κτηνίατροι σε καίριες θέσεις για να ελέγχουν όλα τα τρόφιμα που εισάγονται-τυριά, σαλάμια, κρέατα, οποιοδήποτε τρόφιμο θα μπορούσε να αποτελέσει κίνδυνο για την υγεία του καταναλωτή. Η κτηνιατρική γενικότερα είναι σε άνθηση τα τελευταία χρόνια, αφού στην Ελλάδα έχει αυξηθεί η φιλοζωία και άρα υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση για τις υπηρεσίες ενός κτηνιάτρου. Επιπλέον, η οικονομική κρίση έχει οδηγήσει όλο και περισσότερους νέους ανθρώπους να γυρίσουν στους τόπους καταγωγής τους στην επαρχία και να ασχοληθούν με τα παραγωγικά ζώα, οπότε και δημιουργείται επίσης αυξημένη ζήτηση για κτηνιατρικές υπηρεσίες, δεδομένου, άλλωστε, ότι οι νέοι κτηνοτρόφοι έχουν καταλάβει τη σημασία της επιστημονικής υποστήριξης στη βελτίωση της δουλειάς τους.

Φυσικά, εάν ένας κτηνίατρος ζει στο κέντρο της πόλης, αναγκαστικά θα περιοριστεί στη φροντίδα ζώων συντροφιάς. Όμως, εάν κάποιος ζει στην περιφέρεια, μπορεί να συνδυάσει ζώα συντροφιάς στο κτηνιατρείο με παραγωγικά ζώα στις τοπικές μονάδες. Στην Ελευσίνα που βρίσκομαι, η καθημερινότητά μου έχει ένα 60-70% σε ζώα συντροφιάς, δηλαδή σκύλος, γάτα και κουνέλι, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό είναι τα παραγωγικά ζώα, με ποσοστό που σταδιακά αυξάνεται όσο περνάει ο καιρός. Έτσι, θα σύστηνα σε έναν νέο συνάδελφο να ασχοληθεί διεξοδικά με το παραγωγικό ζώο, αρκεί βέβαια να αγαπάει το αντικείμενο και να έχει τη διάθεση να ταλαιπωρηθεί λίγο. Εδώ, δεν τα κάνεις όλα στην ηρεμία του γραφείου, πρέπει να βγεις και να κάνεις χιλιόμετρα, να δουλεύεις μέσα στις κοπριές και τις λάσπες, όμως όλη αυτή η διαδικασία μπορεί να σου προσφέρει μια διαφορετική ικανοποίηση αφού ασκείς μάχιμη κτηνιατρική και προσφέρεις ένα κοινωνικό έργο προστατεύοντας τη δημόσια υγεία. Σε έναν νέο συνάδελφο που αγαπάει το αντικείμενο, θα πρότεινα να κάνει μια ειδίκευση στο Πανεπιστήμιο, ένα μεταπτυχιακό πάνω σε θέμα σχετικό με τα παραγωγικά ζώα. Ακόμα, όμως, κι αν δεν έχει αυτή τη δυνατότητα λόγω του υψηλού κόστους ή του χρόνου που απαιτείται, μπορεί να βρει έναν κτηνίατρο που να ασχολείται με τα παραγωγικά και να κάνει εκεί την πρακτική του, ώστε σιγά σιγά να αρχίσει να μπαίνει στο κλίμα και να αποκτά εμπειρία στην πράξη”.

Όπως μας πληροφορεί το ΚΕΕΛΠΝΟ, η βρουκέλλωση (brucellosis) των αιγοπροβάτων προκαλεί αποβολές στα θηλυκά ζώα και μείωση της γαλακτοπαραγωγής τους, με αποτέλεσμα σοβαρές οικονομικές απώλειες στις εκτροφές και στην εθνική οικονομία. Ο αιτιολογικός παράγοντας είναι ένα Gram(–) βακτήριο, ακίνητο, αερόβιο ή μικροαερόφιλο, σχήματος κόκκου. Δε σπορογονεί και δεν παράγει εξωτοξίνες, ενώ έχει μεγάλη ικανότητα να επιβιώνει στα φαγοκύτταρα του ξενιστή. Στα αιγοπρόβατα προκαλείται από Br. melitensis και σπανιότερα από  Br. abortus και Br. οvis.

Ο άνθρωπος μολύνεται κυρίως με την επαφή εκκριμάτων του γεννητικού συστήματος των θηλυκών ζώων ή το αίμα τους και με την κατανάλωση μη σωστά παρασκευασμένων γαλακτοκομικών προϊόντων από μολυσμένα ζώα. Λόγω της εύκολης μετάδοσης της νόσου στους ανθρώπους αποτελεί και μία από τις πιο σημαντικές ζωοανθρωπονόσους παγκοσμίως. Για αυτό το λόγο είναι νόσημα υποχρεωτικής δήλωσης σύμφωνα με το Π.Δ. 133/1992.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ελλάδα είναι η χώρα με το μεγαλύτερο πληθυσμό αιγοπροβάτων στην Ε.Ε. και αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα και κρισιμότητα της νόσου, η χώρα μας άρχισε να εφαρμόζει πρόγραμμα για τον έλεγχο της βρουκέλλωσης το 1975. Το πρόγραμμα περιελάμβανε εμβολιασμούς των αμνών και των εριφίων, ηλικίας 3-6 μηνών, που διατηρούνταν για αναπαραγωγή με το εμβόλιο REV-1.

Η βρουκέλλωση θεωρείται ως η σημαντικότερη ζωοανθρωπονόσος με παγκόσμια εξάπλωση. Ετησίως τα νέα κρούσματα στον άνθρωπο σε όλο τον κόσμο υπολογίζονται σε περισσότερα από 500.000. Η ονομασία της νόσου ως ‘μελιταίος πυρετός’ ή ‘πυρετός της Μάλτας’, αναφέρεται σε μόλυνση του ανθρώπου από το είδος Brucella melitensis, το οποίο ανακαλύφθηκε και μελετήθηκε πρώτα από τον Άγγλο ιατρό Bruce, προς τιμήν του οποίου δόθηκε και το όνομα στο γένος των βακτηρίων. Η ονομασία της νόσου ως ‘μελιταίος πυρετός’ ή ‘πυρετός της Μάλτας’, αναφέρεται σε μόλυνση του ανθρώπου από το είδος Brucella melitensis, το οποίο ανακαλύφθηκε και μελετήθηκε πρώτα από τον Άγγλο ιατρό Bruce, προς τιμήν του οποίου δόθηκε και το όνομα στο γένος των βακτηρίων.

Υψηλό κίνδυνο μετάδοσης της βρουκέλλωσης ενέχουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα τα οποία καταναλώνονται αμέσως μετά την παρασκευή τους (ανώριμο ή φρέσκο τυρί φέτα) ή μη παστεριωμένο γάλα ή γάλα που δεν έχει υποστεί βρασμό. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται από τους καταναλωτές στα επονομαζόμενα ‘βιολογικά ή παραδοσιακά προϊόντα’, ειδικά τυρί φέτα που παρασκευάζεται κάτω από οικιακές συνθήκες και διακινείται χωρίς έλεγχο και χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία ωρίμανσής του. Από την διακίνηση τέτοιου είδους προϊόντων έχουν αναφερθεί πολλές επιδημίες της νόσου.

Η επαφή με κρέας μολυσμένων ζώων δεν εγκυμονεί υψηλό κίνδυνο μόλυνσης, καθόσον τα ζώα δεν παρουσιάζουν βακτηριαιμία μεγάλης διάρκειας και κατά τη διαδικασία ωρίμανσης του κρέατος μειώνεται η ενεργός οξύτητα (pH) δημιουργώντας δυσμενές περιβάλλον για την επιβίωση του παθογόνου παράγοντα. Σύμφωνα και με την νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος από μολυσμένα ζώα. Αντίθετα, στον σπλήνα, λεμφαδένες, μαστό, μυελό τον οστών, ήπαρ, παρατηρείται μεγάλη συγκέντρωση του βακτηρίου. Ως εκ τούτου, επαφή με τα όργανα αυτά ή κατανάλωσή τους χωρίς να έχουν θερμανθεί επαρκώς μπορεί να αποτελέσουν πηγή μόλυνσης.

Σε χώρες όπου εφαρμόζονται απόλυτα οι κανόνες ασφαλούς παραγωγής και διακίνησης γαλακτοκομικών προϊόντων, η βρουκέλλωση, ακόμα και όταν ενδημεί στα ζώα, αποτελεί επαγγελματικό νόσημα όσων έρχονται σε άμεση επαφή με τα ζώα ή τα προϊόντα τους (κτηνοτρόφοι, εκδοροσφαγείς, εργαζόμενοι σε εργοστάσια γάλακτος, εργαζόμενους σε εργαστήρια όπου πραγματοποιούνται καλλιέργειες του βακτηρίου).

Αντίθετα, σε χώρες όπου τα γαλακτοκομικά προϊόντα διακινούνται χωρίς έλεγχο, παρασκευάζονται χωρίς να τηρούνται οι κανόνες παραγωγής ασφαλών προϊόντων ή λόγω διατροφικών συνηθειών καταναλώνονται προϊόντα γάλακτος που δεν έχουν υποστεί θερμική επεξεργασία ή καταναλώνονται τυριά που δεν έχουν υποστεί ωρίμανση, τότε η βρουκέλλωση, εφόσον ενδημεί στα ζώα, αποτελεί σημαντικό πρόβλημα υγείας για το γενικό πληθυσμό. Χαρακτηριστικό στις χώρες αυτές είναι η εξαιρετικά αυξημένη επίπτωση της νόσου στα παιδιά.