Το πρώτο μας ενυδρείο

Η ενασχόληση με ένα ενυδρείο μπορεί να είναι όσο απλή ή όσο σύνθετη επιλέγει κανείς, αφού μπορεί να ξεκινά από την απλή γυάλα με χρυσόψαρο και να φτάνει μέχρι τη δημιουργία ενός ζωντανού υφάλου με διάφορες μορφές θαλάσσιας ζωής. Ο Κώστας Μπαλαμπάνης μας δίνει τις βασικές γνώσεις και οδηγίες για τη δημιουργία ενός τροπικού ενυδρείου μεσαίας δυσκολίας.

Για κάποιον που ξεκινά την ενασχόλησή του με τα ενυδρεία, είναι σημαντικό να έχει από την αρχή σωστή πληροφόρηση και να στοχεύει σε ένα ενυδρείο αντίστοιχο με τις δυνατότητές του. Τα ενυδρεία μπορούν να χωριστούν σε τρεις βασικούς τύπους: τα πιο απλά και εύκολα είναι τα ενυδρεία κρύου νερού που είναι κυρίως για χρυσόψαρα ή κυπρίνους και είναι τα αντίστοιχα της κλασικής “γυάλας με χρυσόψαρο”, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις σε εγκαταστάσεις και εξοπλισμό. Το επόμενο στάδιο είναι το τροπικό ενυδρείο, στο οποίο η θερμοκρασία του νερού πρέπει να παρακολουθείται μέσω θερμοστάτη ώστε να παραμένει ανάμεσα στους 23 και τους 27 βαθμούς κελσίου καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Το τροπικό ενυδρείο μπορεί να χωριστεί σε δύο υποκατηγορίες ανάλογα με τα ψάρια που θα επιλέξουμε, αφού μπορεί να φιλοξενεί μόνο ένα είδος μεγαλύτερων και άγριων ψαριών ή να είναι αυτό που λέμε “κοινωνικό ενυδρείο” με πολλά διαφορετικά είδη μικρότερων ψαριών που θα πρέπει να καταφέρνουν να συμβιώνουν αρμονικά μεταξύ τους.

Η τρίτη -και δυσκολότερη- κατηγορία ενυδρείου είναι το θαλασσινό ενυδρείο, το οποίο επίσης μπορεί να χωριστεί σε δύο υποκατηγορίες: σε αυτό που λέμε “fish only” (δηλαδή μόνο με ψάρια) και το δυσκολότερο ακόμα, το “reef” που στην πραγματικότητα είναι ένα ζωντανό θαλάσσιο οικοσύστημα ενός υφάλου με αρκετούς ακόμα ζωντανούς οργανισμούς (κοράλια διαφορετικών ειδών και διάφορα υποθαλάσσια φυτά) εκτός από τα διαφορετικά είδη ψαριών.

Τροπικό ενυδρείο

Μια καλή επιλογή για την εισαγωγή στο πανέμορφο αυτό χόμπι είναι ένα μέτριας δυσκολίας τροπικό ενυδρείο με διαφορετικά είδη ψαριών (“κοινωνικό ενυδρείο”). Για να ξεκινήσουμε, πρέπει να αγοράσουμε ένα ενυδρείο μαζί με τον βασικό του εξοπλισμό. Για παράδειγμα, ένα ενυδρείο 60 λίτρων μαζί με τον μηχανισμό φίλτρων και τον ειδικό φωτισμό αλλά χωρίς εσωτερική διακόσμηση κοστίζει από 80 έως 120 ευρώ, ενώ θα πρέπει να υπολογίζουμε και άλλα 40-50 ευρώ για να γεμίσει με πολλά μικρά τροπικά ψάρια. Επίσης, η εσωτερική διακόσμηση δεν είναι μόνο θέμα προτίμησης αλλά θα πρέπει να συμβαδίζει και με το είδος των ψαριών: π.χ. αν βάλουμε αφρικανικά ψάρια, θα βάλουμε μεγάλες πέτρες που να σχηματίζουν φωλιές, ενώ αν βάλουμε ψάρια Νοτίου Αμερικής θα προτιμήσουμε τα φυτά στα οποία τους αρέσει να κυκλοφορούν και να κρύβονται. Από εκεί και πέρα, θα υπολογίζουμε γύρω στα 10 ευρώ ανά μήνα για τροφές και τα απαραίτητα χημικά, ενώ η σχολαστική τήρηση των απαιτήσεων σε τροφή και καθαρισμό θα εξασφαλίσει τη μακροζωία των ψαριών και τα ελάχιστα δυνατά προβλήματα.

Όμως, για να πάνε όλα καλά, χρειάζεται ένας σωστός σχεδιασμός από την αρχή, ειδικά στις περιπτώσεις όπου θέλουμε να βάλουμε πολλά και διαφορετικά είδη ψαριών στο ίδιο ενυδρείο. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι κάποια ψάρια, όταν ενηλικιωθούν και μεγαλώσουν σε διαστάσεις, μπορεί να γίνουν επιθετικά εφόσον αισθάνονται ότι περιορίζονται στον ζωτικό τους χώρο, ενώ δεν θα εκδηλώσουν επιθετική συμπεριφορά εάν έχουν περισσότερο διαθέσιμο χώρο. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνουμε τους υπολογισμούς και τις εκτιμήσεις μας, όχι με βάση το μέγεθος του ψαριού όταν το αγοράζουμε αλλά με βάση την τελική κατάσταση όταν όλα τα ψάρια ενηλικιωθούν. Σε αυτά τα κοινωνικά ενυδρεία, μάλιστα, είναι καλύτερο να ξεκινάμε πρώτα με τα πιο ανθεκτικά ψάρια και έπειτα να προσθέτουμε τα πιο ευαίσθητα, ενώ είναι καλύτερα να τα προσθέτουμε σε ζευγάρια, τριάδες ή τετράδες και όχι από μόνα τους, για να περιορίσουμε το στρες που αισθάνεται ένα ψάρι που βρίσκεται ξαφνικά μόνο του σε άγνωστο περιβάλλον. Μπορεί να ακούγεται ασήμαντο, όμως το στρες είναι πολύ σημαντικός παράγοντας επιβίωσης και καλής υγείας ενός ψαριού σε ένα ενυδρείο (γι’ αυτό και πρέπει να ενημερώνονται όλοι, και κυρίως τα μικρά παιδιά, ότι ένα από τα χειρότερα πράγματα που μπορεί κανείς να κάνει σε ένα ενυδρείο είναι να χτυπάει το τζάμι για να “παίξει” με τα ψάρια, γιατί αυτό τους δημιουργεί τεράστιο στρες).

Το νερό

Πριν ακόμα ξεκινήσουμε να προσθέτουμε τα ψάρια μας, θα πρέπει πρώτα να φέρουμε το νερό σε μια όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση. Το νερό της βρύσης περιέχει χλώριο και διάφορα βακτήρια που δεν είναι ωφέλιμα για τα ψάρια, οπότε με το αρχικό γέμισμα του ενυδρείου θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε ένα ειδικό σκεύασμα σε υγρή μορφή το οποίο το προσθέτουμε στην ποσότητα που ορίζει ο κατασκευαστής για την ποσότητα του νερού. Παράλληλα, προσθέτουμε (και πάλι σε υγρή μορφή) πληθυσμούς ωφέλιμων βακτηρίων τα οποία κατοικούν και πολλαπλασιάζονται στους θύλακες που δημιουργούνται από την άμμο ή τις πέτρες που βρίσκονται στο βυθό του ενυδρείου μας. Αφήνουμε τουλάχιστον 2-3 ημέρες το νερό μέχρι να έλθει σε σταθερή κατάσταση (περισσότερες για μεγαλύτερα ενυδρεία), έχοντας παράλληλα θέσει σε λειτουργία τον μηχανισμό φιλτραρίσματος, χρησιμοποιώντας είτε βιολογικό φίλτρο με βακτήρια σε πορώδες υλικό τα οποία “τρώνε” τις ακαθαρσίες και τα ακατάλληλα βακτήρια, είτε βιοχημικό φίλτρο με άνθρακα που επιπλέον καθαρίζει και κάποιες ανεπιθύμητες χρωστικές.

Όταν είμαστε έτοιμοι, ξεκινάμε να προσθέτουμε τα ψάρια, βυθίζοντας ολόκληρη τη σακούλα μέσα στην οποία τα αγοράσαμε έτσι ώστε να γίνει σταδιακή εξίσωση της θερμοκρασίας και να γίνει αργή ανάμιξη των υδάτων ώστε να περάσει σταδιακά και όχι απότομα στο περιβάλλον του ενυδρείου το νεοφερμένο ψάρι.

Κατά τα άλλα, μια φορά τον μήνα αφαιρούμε το ένα τρίτο του νερού του ενυδρείου και προσθέτουμε την αντίστοιχη φρέσκια ποσότητα νερού, προσθέτοντας την αντίστοιχη αναλογία των σκευασμάτων για το χλώριο και τα βακτήρια, ενώ ακολουθούμε τις οδηγίες του κατασκευαστή για τα φίλτρα: αντικατάσταση (για τα φίλτρα άνθρακα) ή καθαρισμός και ανανέωση για τα βιολογικά.

Τροφές

Κάθε διαφορετικό είδος ψαριού που θα βάλουμε σε ένα τροπικό ενυδρείο μπορεί να έχει και διαφορετικές απαιτήσεις τροφής, αφού τα ψάρια επιφανείας αρπάζουν την τροφή που επιπλέει στην επιφάνεια σε μορφή flakes ή mini pellets, ενώ τα ψάρια του βυθού δεν έχουν δόντια  ψάχνουν για την τροφή τους στον βυθό, απαιτώντας διαφορετικό είδος βυθιζόμενων τροφών. Ιδανικά, υπολογίζουμε την ποσότητα της τροφής που έχει καταναλωθεί από όλα τα ψάρια μέσα σε τρία λεπτά και ταΐζουμε δύο φορές την ημέρα. Εάν πρέπει να λείψουμε για περισσότερες ημέρες, δεν επιτρέπεται να ρίχνουμε περισσότερη ποσότητα τροφής γιατί αυτό θα δημιουργήσει σοβαρότατα προβλήματα στο ενυδρείο και στην υγεία των ψαριών. Για αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχουν δύο λύσεις: είτε οι τροφές διαρκείας που διαλύονται σιγά σιγά μέσα στο νερό απελευθερώνοντας σε σταθερό ρυθμό κάποιες ποσότητες τροφής μέσα σε συγκεκριμένο αριθμό ημερών, είτε η αυτόματη ταΐστρα με χρονοδιακόπτη που απελευθερώνει συγκεκριμένες δόσεις τροφής (εδώ προτιμάμε τα pellets για να μην κολλάνε λόγω υγρασίας όπως ίσως τα flakes) ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Ενημέρωση

Το μεγαλύτερο λάθος σε κάποιον που ξεκινά να ασχολείται με τα ενυδρεία είναι οι πειραματισμοί και οι επιλογές χωρίς τον σωστό σχεδιασμό και την κατάλληλη ενημέρωση. Ένα ενυδρείο είναι ένα μικρό οικοσύστημα στο οποίο αλληλεπιδρούν πολλοί και διαφορετικοί παράγοντες, σε σύγκριση όμως με τη θάλασσα ή μια λίμνη, είναι εξαιρετικά μικρό σε διαστάσεις και άρα πολύ πιο ευαίσθητο σε οποιαδήποτε διαταραχή. Άρα, η ομαλή λειτουργία του οικοσυστήματος και η ευζωία και μακροζωία όλων των εμπλεκόμενων υδρόβιων οργανισμών είναι υπόθεση μιας λεπτής ισορροπίας που θα πρέπει να διατηρείται με προσοχή, χωρίς παρεκκλίσεις και αυτοσχεδιασμούς.