Φωτισμός επαγγελματικών χώρων με LED

Ο μηχανολόγος μηχανικός Χαράλαμπος Σφέτσος μας επισημαίνει τους λόγους για τους οποίους όλο και περισσότεροι επαγγελματικοί χώροι φωτίζονται πλέον με τη βοήθεια της τεχνολογίας LED.

Η γνωστή μας λάμπα πυρακτώσεως, μετά από ευδόκιμη καριέρα παραπάνω από 100 ετών, φαίνεται ότι πλέον ανήκει στην ιστορία. Εφεύρεση “αγνώστου πατρός”, αφού πολλοί ήταν οι ερευνητές σε ολόκληρο τον κόσμο που έκαναν ταυτόχρονα πειράματα και δοκιμές με διαφορετικά νήματα, κάπου στα τέλη του 19ου αιώνα. Όμως, αυτός που πρώτος κατάφερε να πετύχει ένα πρακτικά αξιόπιστο και άρα εμπορικό προϊόν ήταν ο αμερικανός Τόμας Έντισον, στον οποίο πιστώνεται τελικά και η “εφεύρεση”. Το μεγάλο πρόβλημα της λάμπας πυρακτώσεως, όμως, ειδικά με τα σημερινά δεδομένα της παγκόσμιας προσπάθειας για εξοικονόμηση ενεργειακών πόρων, δεν είναι άλλο από τον πολύ κακό βαθμό απόδοσης, αφού το 90% της ηλεκτρικής ενέργειας που απορροφά μια τέτοια λάμπα μετατρέπεται σε θερμότητα και μόνο το 10% γίνεται φως. Αυτός ήταν ο λόγος που αναζητήθηκαν και άλλες, πιο οικονομικές λύσεις και εξελίχθηκε η τεχνολογία των λαμπτήρων φθορισμού. Ειδικά σε μεγάλους επαγγελματικούς χώρους με μεγάλες ανάγκες φωτισμού για πάρα πολλές ώρες της ημέρας, οι λαμπτήρες φθορισμού κυριάρχησαν για πάρα πολλά χρόνια, προσφέροντας σαφώς καλύτερο βαθμό απόδοσης από τις λάμπες πυρακτώσεως (απαιτώντας το ένα τρίτο έως και το ένα έκτο της ηλεκτρικής ενέργειας που θα απαιτούσε μια λάμπα πυρακτώσεως για να φωτίσει τον ίδιο χώρο). Όμως, οι λαμπτήρες φθορισμού παρουσιάζουν κάποια μειονεκτήματα: απαιτούν επιπλέον ηλεκτρικά κυκλώματα για τη λειτουργία τους, ενώ δεν είναι κατάλληλοι για εφαρμογές όπου το φως ανάβει και σβήνει πολλές φορές (όπως π.χ. σε χώρους όπου το φως ανάβει και σβήνει αυτόματα με την παρουσία ανθρώπων) γιατί η διάρκεια ζωής τους μειώνεται πάρα πολύ από το συχνό άναμμα. Επιπλέον, σε εξωτερικούς χώρους και σε πολύ κρύες συνθήκες, αντιμετωπίζουν προβλήματα στην εκκίνηση, ενώ ανάλογα με την ποιότητά τους, δέχονται κριτική για την ποιότητα του φωτισμού (αντίληψη χρωμάτων, κόπωση στα μάτια). Πάντως, επειδή η οικονομία στην κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας είναι σημαντική, η τεχνολογία των λαμπτήρων φθορισμού προχώρησε (την τελευταία εικοσαετία) και στο διαφορετικό “πακετάρισμα” των σωλήνων φθορισμού, όπου τυλίγοντας έναν λεπτό σωλήνα σε ελικοειδές σχήμα προέκυψαν λαμπτήρες “οικονομίας” (CFL, Compact Fluorescent Lamps) που είχαν τις ίδιες εξωτερικές διαστάσεις με τις λάμπες πυρακτώσεως και άρα μπορούσαν να βιδωθούν στον κλασικό βιδωτό (Ε27) υποδοχέα και να αντικαταστήσουν άμεσα τις ενεργοβόρες λάμπες παλιάς τεχνολογίας.

 

LED

… ή Light Emmitting Diode (φωτοδίοδος η αδόκιμη μετάφραση στα ελληνικά), δηλαδή ένα μικρό κόκκινο “φωτάκι” που πριν πενήντα χρόνια πρωτοεμφανίστηκε και άρχισε να παίζει τον ρόλο της ένδειξης σε ηλεκτρονικά μηχανήματα. Στην επόμενη εφαρμογή του, πήρε το κατάλληλο σχήμα και έγινε οθόνη ενδείξεων σε ψηφιακά ρολόγια ή άλλες ηλεκτρονικές συσκευές, ενώ πολύ αργότερα απέκτησε και άλλα χρώματα εκτός από το κόκκινο. Ας μην κάνουμε μάθημα Φυσικής μπαίνοντας σε περισσότερες λεπτομέρειες και ας κρατήσουμε μόνο ότι ξαφνικά τα τελευταία χρόνια η εξέλιξη της τεχνολογίας αυτής έκανε τεράστια βήματα. Πλέον, σήμερα, ένα LED μπορεί να έχει οποιοδήποτε χρώμα επιθυμούμε, ενώ αξιοποιεί τουλάχιστον το 80% της ηλεκτρικής ενέργειας για να φωτίζει, τεράστια διαφορά από το 10% της λάμπας πυρακτώσεως αλλά και από το 50-60% της λάμπας φθορισμού. Επιπλέον, ανάβει και σβήνει όσο συχνά θέλουμε, δεν ζεσταίνεται και δεν αποτελεί κίνδυνο πυρκαγιάς, δεν σπάει αν χτυπηθεί, ενώ έχει και σαφώς μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από κάθε άλλο είδος λαμπτήρα. Ταυτόχρονα, το κόστος του έχει κατέβει σε επίπεδα τέτοια που το κόστος αντικατάστασης δεν αποτελεί πλέον αποτρεπτικό παράγοντα, αφού σήμερα οι απλές λάμπες LED (Ε27 και Ε14) κοστίζουν το ίδιο ή ακόμα και λιγότερο σε σύγκριση με μια αντίστοιχη λάμπα CFL ή ακόμα και πυρακτώσεως! Δεν χρειάζεται να βγάλουμε το κομπιουτεράκι και να κάνουμε σύνθετους υπολογισμούς, είναι πλέον σαφές ότι εάν σήμερα καεί μια λάμπα στο σπίτι μας, η αγορά μιας αντίστοιχης λάμπας LED είναι πλέον μονόδρομος. Άλλωστε, ακόμα και για τα παλιά, κλασικά φωτιστικά που δεν θέλουμε να χάσουν τον ρετρό χαρακτήρα τους, υπάρχει λύση: η τεχνολογία LED έχει προσαρμοστεί και στις λάμπες που ονομάζονται “τύπου Edison” (τιμώντας τον πρωτοπόρο της λάμπας πυρακτώσεως) όπου μέσω LED δημιουργείται η ψευδαίσθηση ενός νήματος πυρακτώσεως σε μια μεγάλη γυάλινη λάμπα που μοιάζει να βγήκε από το μουσείο, ενώ διατηρεί όλα τα πρακτικά οφέλη της σύγχρονης τεχνολογίας.

Σε μεγάλους επαγγελματικούς χώρους, τα πράγματα είναι ίδια στη θεωρία αλλά  λίγο πιο σύνθετα στην πράξη, γιατί δεν μιλάμε για αντικατάσταση μιας απλής βιδωτής λάμπας. Σε χώρους γραφείων με ψευδοροφή και επιμήκη ή τετράγωνα φωτιστικά panels με λάμπες φθορισμού, θα πρέπει κανείς να διερευνήσει οικονομοτεχνικά τις διαφορετικές λύσεις και να βρει αυτή που είναι πιο συμφέρουσα για την κάθε περίπτωση, αφού υπάρχουν λάμπες LED στο ίδιο μήκος και με τους ίδιους ακροδέκτες της κλασικής Τ8 φθορισμού, όμως κάποιες από αυτές απαιτούν διαφοροποίηση στην ηλεκτρολογική εγκατάσταση (αφαίρεση του κυκλώματος εκκίνησης της λάμπας φθορισμού) ενώ κάποιες άλλες είναι “άμεσης αντικατάστασης”, δηλαδή περιέχουν το κατάλληλο κύκλωμα που “εξουδετερώνει” την υπέρταση από το κύκλωμα εκκίνησης). Ίσως, πάντως, με τη διαρκή πτώση των τιμών, η ακόμα καλύτερη λύση είναι η ολική αντικατάσταση του φωτιστικού πάνελ με ένα καινούριο με LED, ήδη στη σωστή διάσταση (π.χ. στο κλασικό 60×60εκ που μπαίνει στις ψευδοροφές των γραφείων) και λύνει μια κι έξω όλα τα προβλήματα συμβατότητας.

Σε περισσότερες λεπτομέρειες ως προς το οικονομοτεχνικό κομμάτι δεν θα μπούμε, για δύο λόγους: ο πρώτος λόγος είναι ότι η πιο σημαντική παράμετρος στο κόστος αντικατάστασης είναι το είδος των υφιστάμενων φωτιστικών που θέλουμε να αντικαταστήσουμε, αφού αυτό ορίζει το είδος των LED που θα χρησιμοποιήσουμε αλλά και το κόστος αποξήλωσης ή μετατροπής του ηλεκτρολογικού κυκλώματος. Ο δεύτερος λόγος, όμως, είναι ότι πλέον τα LED γίνονται φθηνότερα μήνα με τον μήνα (για παράδειγμα, ήδη σταμάτησε το κόστος αγοράς να είναι παράμετρος για την αντικατάσταση των βιδωτών λαμπτήρων Ε27 και Ε14). Άρα, η ζυγαριά γέρνει όλο και περισσότερο προς το μέρος του LED σε σημείο που πλέον ο οικιακός χρήστης δεν έχει καμία απολύτως δικαιολογία για να αγοράσει ο,τιδήποτε άλλο για να αντικαταστήσει την επόμενη καμένη λάμπα. Το ίδιο ισχύει και στους καινούριους επαγγελματικούς χώρους που πλέον φωτίζονται αποκλειστικά με LED, άρα μένει μόνο το ζήτημα της μετατροπής του υφιστάμενου φωτισμού σε LED για τους μεγαλύτερους επαγγελματικούς χώρους που απαιτεί μια λίγο πιο προσεκτική έρευνα και μελέτη ώστε να βρεθεί η πλέον συμφέρουσα λύση.